Η δασική πυρκαγιά που έπληξε τον Έβρο τον
Αύγουστο του 2023 καταγράφηκε ως η μεγαλύτερη στην ιστορία της Ευρώπης,
καταστρέφοντας περισσότερα από 93.000 εκτάρια φυσικού τοπίου. Πέρα από την
οικολογική και κοινωνική καταστροφή, το συμβάν αυτό λειτούργησε ως κεντρικό
σημείο αναφοράς για τον αναστοχασμό γύρω από τη διαχείριση φυσικών καταστροφών,
τον ρόλο της τεχνολογίας και την αποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιορισμένη αξιοποίηση των μη επανδρωμένων
αεροσκαφών (drones), παρότι η τεχνολογία αυτή έχει αποδείξει την επιχειρησιακή
της αξία σε διεθνές επίπεδο.
2. Η
Τεχνολογία Drones στην Αντιμετώπιση Δασικών Πυρκαγιών
Η ραγδαία ανάπτυξη των drones και των
συνοδευτικών αισθητήρων έχει μεταμορφώσει τις δυνατότητες επιτήρησης και άμεσης
αντίδρασης σε φαινόμενα μεγάλης κλίμακας. Σήμερα, τα drones:
- Εντοπίζουν ύποπτες εστίες θερμότητας μέσω θερμικής απεικόνισης, ακόμη
και σε συνθήκες χαμηλής ορατότητας,
- Μεταδίδουν εικόνα σε πραγματικό χρόνο σε επιχειρησιακά κέντρα,
βελτιώνοντας τον συντονισμό δυνάμεων,
- Χαρτογραφούν πληγείσες περιοχές μετά τη φωτιά, διευκολύνοντας την
αποκατάσταση του οικοσυστήματος,
- Αξιοποιούνται για εκπαίδευση και πρόγνωση μέσω προσομοιώσεων εξάπλωσης
πυρκαγιάς.
Σε χώρες όπως η Ισπανία και η Πορτογαλία, τα
drones έχουν πλέον ενσωματωθεί στον επιχειρησιακό κορμό των φορέων πολιτικής
προστασίας.
3. Ο Έβρος του
2023: Τεχνολογικά Μέσα Εκτός Πεδίου
Παρά την ύπαρξη σχετικών τεχνολογικών εργαλείων
και εγχώριων ερευνητικών υποδομών, κατά τη διάρκεια της κρίσης στον Έβρο
παρατηρήθηκε αδυναμία ολοκληρωμένης αξιοποίησης των drones. Οι αναλύσεις του
WWF Ελλάς (2023) επισημαίνουν τα εξής προβλήματα:
- Απουσία ενιαίου επιχειρησιακού σχεδίου, που θα προβλέπει ρητά τη χρήση
drones,
- Έλλειψη εκπαιδευμένου προσωπικού στη χρήση και ανάλυση των δεδομένων
που παράγουν,
- Αργή ενεργοποίηση και κακή ενσωμάτωση στα υφιστάμενα συστήματα
πολιτικής προστασίας,
- Ελλιπή διασύνδεση με GIS πλατφόρμες και δορυφορικά δεδομένα.
Το τελικό αποτέλεσμα ήταν η ανεξέλεγκτη εξάπλωση
της πυρκαγιάς και η απώλεια ενός πολύτιμου φυσικού κεφαλαίου.
4. Τι
Διδασκόμαστε: Από την Κρίση στη Στρατηγική
Η περίπτωση του Έβρου επιβεβαιώνει ότι οι φυσικές
καταστροφές δεν είναι μόνο περιβαλλοντικά φαινόμενα, αλλά κυρίως κρίσεις
συντονισμού και διαχείρισης πληροφορίας. Οι τεχνολογικές λύσεις υπάρχουν, αλλά
απαιτείται:
- Θεσμική ενσωμάτωση των drones στα εθνικά πρωτόκολλα αντιμετώπισης
φυσικών καταστροφών,
- Διαλειτουργικότητα μεταξύ φορέων, όπως ΕΜΥ, Πυροσβεστικό Σώμα, ΕΚΠΑ
και Γεωδυναμικό Ινστιτούτο,
- Συνεχής εκπαίδευση και πιστοποίηση των χειριστών UAVs,
- Επένδυση στην προγνωστική ανάλυση κινδύνου μέσω συστημάτων machine
learning και big data.
Η τεχνολογία δεν υποκαθιστά τον άνθρωπο, αλλά
μπορεί να ενισχύσει κρίσιμα την ταχύτητα, την ακρίβεια και την
αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων.
5. Επόμενα
Βήματα για Έρευνα και Εκπαίδευση
Η πυρκαγιά του Έβρου μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα
μελέτης (case study) για φοιτητές και ερευνητές των πεδίων της πολιτικής
προστασίας, της γεωπληροφορικής και των περιβαλλοντικών επιστημών.
Προτεινόμενοι άξονες περαιτέρω διερεύνησης:
- Ανάπτυξη πρωτοκόλλων χρήσης UAVs σε συνεργασία με ακαδημαϊκά ιδρύματα,
- Εκπόνηση σεναρίων κρίσης με προσομοιώσεις δασικών πυρκαγιών,
- Συγκριτική μελέτη εφαρμογών drones σε άλλες μεσογειακές χώρες,
- Ανάλυση της αντίληψης κινδύνου και της αποδοχής της τεχνολογίας από
τοπικές κοινωνίες.
Η συστηματική ενσωμάτωση τέτοιων θεμάτων σε
πανεπιστημιακά προγράμματα σπουδών μπορεί να ενισχύσει το γνωστικό υπόβαθρο και
την επιχειρησιακή ετοιμότητα της επόμενης γενιάς επαγγελματιών.
6.
Συμπεράσματα
Η περίπτωση του Έβρου μάς υπενθυμίζει ότι η
διαχείριση φυσικών καταστροφών είναι πεδίο διατομεακής συνεργασίας:
τεχνολογίας, πολιτικής, εκπαίδευσης και κοινωνικής συνείδησης. Η αξιοποίηση των
drones δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα για μια ανθεκτική πολιτεία. Το
κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον «αν» πρέπει να χρησιμοποιηθούν, αλλά «πώς»,
«πότε» και «από ποιους».
Πηγή: https://www.wwf.gr/news/latest-news/5334-pyrkagia-ston-evro-i-megalyteri-oikologiki-katastrofi-stin-istoria-tis-eyropis